Đồ chơi cũ của con nên giữ lại vài món có câu chuyện, cho đi những món còn tốt mà con đã chơi chán, và bỏ hẳn những món hỏng, có chi tiết nguy hiểm hoặc làm từ vật liệu không an toàn. Còn với đồ chơi của chính bố mẹ, ông bà ngày xưa, cách giữ tốt nhất không phải cất trong hộp mà là dạy con chơi lại — vì một món đồ chơi dân gian chỉ thật sự sống khi có trẻ con chơi nó.
Giữ, cho hay bỏ: một cách chia đơn giản
| Nhóm | Dấu hiệu | Nên làm |
|---|---|---|
| Giữ | Món con gắn bó lâu, món có câu chuyện gia đình, đồ chơi tự làm, món quà của ông bà | Giữ ít món, cất có ghi chú tên, năm, ai tặng |
| Cho | Còn tốt, an toàn, con không chơi nữa | Cho em họ, hàng xóm, lớp học, quỹ từ thiện có nhận đồ chơi |
| Bỏ | Gãy có cạnh sắc, mất pin bị chảy, bong sơn, chi tiết nhỏ dễ rơi, bẩn mốc không giặt được | Tháo pin, bỏ vào đúng chỗ thu gom |
Một mẹo nhiều gia đình dùng: cất một nửa số đồ chơi vào thùng, vài tháng sau lấy ra đổi với nửa còn lại. Trẻ thấy đồ cũ như mới, và bố mẹ dễ nhận ra món nào con thật sự không còn đụng tới.
Cho con cùng quyết định
Trẻ từ khoảng năm, sáu tuổi có thể tham gia chọn đồ chơi để cho. Hỏi con: món nào con muốn giữ mãi, món nào con nghĩ một bạn nhỏ khác sẽ thích. Cho đi cùng con — mang tới tận nơi — giúp con hiểu giá trị của việc chia sẻ hơn là để bố mẹ âm thầm dọn đi. Ngược lại, vứt đồ chơi của con khi con không biết thường làm trẻ buồn và mất lòng tin.
Đồ chơi cũ và an toàn
- Pin cúc áo, pin nhỏ: nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải — có thể gây bỏng thực quản nghiêm trọng chỉ trong vài giờ. Đồ chơi cũ có nắp pin lỏng nên bỏ hoặc sửa kỹ.
- Nam châm nhỏ: trẻ nuốt nhiều viên nam châm có thể gây thủng ruột.
- Sơn cũ: một số đồ chơi rất cũ có thể dùng sơn chứa chì; không cho trẻ nhỏ ngậm, gặm.
- Chi tiết nhỏ: mắt gấu bông, bánh xe nhỏ, hạt cườm rời ra dễ gây hóc cho trẻ dưới ba tuổi.
- Dây dài: dây kéo dài trên 30 cm có nguy cơ quấn cổ với trẻ nhỏ.
Trước khi cho đồ chơi cũ cho một gia đình có em bé, nên kiểm tra kỹ những điểm này.
Dạy con chơi đồ chơi ngày xưa
Đồ chơi dân gian không cần cất giữ trong tủ kính — nó cần được chơi. Một số món dễ dạy con nhất:
- Chong chóng giấy: năm phút làm, chạy một vòng sân là thấy kết quả.
- Ô ăn quan: vẽ bàn bằng phấn, dùng hạt đỗ hoặc nắp chai.
- Nhảy dây, chơi chuyền: dạy kèm bài đồng dao bà còn nhớ.
- Diều giấy: một buổi chiều làm, một buổi chiều thả.
- Trâu lá đa, búp bê vải: chỉ cần lá, vải vụn và kiên nhẫn.
- Con quay gỗ: mua ở chợ, bố dạy cách quấn dây, quăng.
Điều quan trọng không phải con có giỏi hay không, mà là thời gian bố mẹ, ông bà ngồi cùng con. Nghiên cứu về phát triển trẻ em nhiều lần nhấn mạnh rằng chơi cùng người lớn — không phải số lượng đồ chơi — là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, cảm xúc và kỹ năng xã hội.
Đồ chơi và màn hình
Trẻ hôm nay có nhiều đồ chơi điện tử và màn hình hơn bất cứ thế hệ nào. Không cần coi màn hình là kẻ thù, nhưng những món đồ chơi tay — nặn, gấp, xếp, ném, chạy — mang lại những trải nghiệm mà màn hình không có: cảm giác vật liệu, sức nặng, sự thất bại và làm lại. Đồ chơi ngày xưa chính là một kho "đồ chơi tay" miễn phí mà bố mẹ có thể lấy ra bất cứ lúc nào.
Giữ đồ chơi xưa như kỷ vật
Nếu nhà còn những món đồ chơi của chính bố mẹ, ông bà — một con quay gỗ, một chiếc tàu sắt tây gỉ, một con búp bê vải cũ — hãy giữ chúng cùng câu chuyện. Viết một tờ giấy nhỏ: ai chơi, năm nào, mua hay làm ở đâu, có kỷ niệm gì. Chụp ảnh lại. Một hộp kỷ vật nhỏ như thế có giá trị hơn nhiều thùng đồ chơi nhựa, và một ngày nào đó con cháu sẽ mở ra.
Góc nhìn hôm nay
Nhiều thư viện, nhà văn hoá, trường học có "góc đồ chơi dân gian" hoặc nhận đồ chơi cũ để luân chuyển. Một số nhóm cộng đồng tổ chức chợ đổi đồ chơi cho trẻ: mang một món cũ, đổi một món "mới". Đó là cách giữ cho đồ chơi được chơi tiếp, vừa giảm rác, vừa dạy trẻ về chia sẻ — và về chính cái nếp "đồ cũ vẫn còn giá trị" mà ông bà ngày xưa sống cả đời.
Câu hỏi thường gặp
Đồ chơi cũ của con nên làm gì?
Giữ lại vài món có câu chuyện, cho đi những món còn tốt và an toàn, bỏ những món hỏng, có cạnh sắc hoặc chi tiết nguy hiểm. Nên cho con cùng tham gia chọn.
Đồ chơi cũ nào nguy hiểm cho trẻ nhỏ?
Đồ chơi có pin cúc áo, nam châm nhỏ, chi tiết rời dễ hóc, sơn bong tróc hoặc dây dài trên 30 cm. Kiểm tra kỹ trước khi cho trẻ dưới ba tuổi.
Làm sao để trẻ không chán đồ chơi?
Cất một nửa đồ chơi vào thùng rồi vài tháng đổi lại với nửa còn lại. Trẻ sẽ thấy đồ cũ như mới.
Đồ chơi dân gian nào dễ dạy con?
Chong chóng giấy, ô ăn quan, nhảy dây, chơi chuyền, diều giấy, trâu lá đa, búp bê vải và con quay gỗ là những món dễ bắt đầu.
Có nên giữ đồ chơi cũ của bố mẹ làm kỷ vật không?
Nên, nhất là món có câu chuyện gia đình. Ghi chú ai chơi, năm nào, có kỷ niệm gì và chụp ảnh lại để con cháu sau này hiểu giá trị của nó.