Khăn quàng đỏ và sao nhi đồng: lễ kết nạp đội và cách thắt khăn

Khăn quàng đỏ là chiếc khăn vải đỏ hình tam giác mà đội viên Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh đeo trên cổ khi đến trường, thường từ lớp ba hoặc lớp bốn trở lên. Trước đó, học sinh lớp nhỏ sinh hoạt trong "sao nhi đồng", mỗi sao vài em, có sao trưởng và anh chị phụ trách. Lễ kết nạp đội, chiếc khăn đỏ đầu tiên, buổi sinh hoạt sao là những ký ức trường học rất riêng của nhiều thế hệ học sinh Việt Nam.

Từ sao nhi đồng tới đội viên

Mỗi sao nhi đồng thường được đặt tên theo một phẩm chất hoặc một màu: sao Chăm, sao Ngoan, sao Sạch, sao Vui. Sao trưởng là một bạn trong sao được tin cậy, dẫn sao đọc lời hứa, điều khiển buổi sinh hoạt ngắn. Phụ trách sao thường là anh chị đội viên lớp lớn — kiểu "anh chị dắt em" rất quen thuộc ở trường tiểu học.

Lễ kết nạp và chiếc khăn đầu tiên

Lễ kết nạp đội thường tổ chức vào những ngày có ý nghĩa của năm học, như dịp 26/3 hoặc 15/5 (ngày thành lập Đội). Các em được chuẩn bị trước: học thuộc lời hứa, tập thắt khăn, tập chào. Đến lễ, mỗi em được anh chị phụ trách hoặc đội viên đi trước thắt khăn quàng lên cổ. Nhiều người còn nhớ cảm giác hồi hộp, tự hào lần đầu được đeo khăn đỏ về nhà khoe bố mẹ.

Cách thắt khăn quàng đỏ

1. Gấp mép khăn phía cạnh dài cho gọn, quàng qua cổ, để phần tam giác ra sau lưng.
2. Hai đầu khăn để trước ngực, một đầu dài hơn một chút.
3. Vắt đầu dài qua đầu ngắn, luồn lên trong rồi kéo xuống.
4. Vòng đầu dài thành một nút ở trước cổ, chỉnh cho nút nằm gọn, hai đầu khăn đều nhau.

Thắt khăn lệch, thắt nút "con bướm" sai kiểu là chuyện thường của đội viên mới. Sáng sáng, trước cổng trường, các anh chị sao đỏ đứng kiểm tra khăn quàng, đồng phục — quên khăn là bị ghi tên, trừ điểm thi đua của lớp.

Sao đỏ, cờ đỏ và chuyện thi đua

Sao đỏ (có nơi gọi là đội cờ đỏ) là nhóm học sinh được giao nhiệm vụ theo dõi nề nếp: đi học đúng giờ, đeo khăn, mặc đồng phục, giữ trật tự. Mỗi lớp có điểm thi đua hằng tuần, lớp nào nhiều lỗi bị nêu tên dưới cờ sáng thứ hai. Quên khăn quàng là lỗi phổ biến nhất — nhiều học sinh để sẵn một chiếc khăn dự phòng trong cặp, hoặc mượn tạm của bạn lớp khác.

Những buổi chào cờ sáng thứ hai, hát Quốc ca, Đội ca, nghe tổng kết thi đua là nghi thức đều đặn của tuần học ở trường phổ thông.

Chiếc khăn và đời sống học trò

• Khăn quàng bằng vải lụa, vải phin, giặt xong phải là phẳng.
• Khăn cũ phai màu, sờn mép; khăn mới đỏ tươi được giữ cho dịp lễ.
• Khăn bị dính mực, dính bẩn khi chơi — về nhà giặt vội phơi bên bếp cho kịp sáng mai.
• Lên cấp ba thôi đeo khăn, nhiều người giữ chiếc khăn cuối cùng như kỷ niệm.

Sinh hoạt đội: hát, múa và hoạt động tập thể

Sinh hoạt đội và sao gắn với nhiều hoạt động: tập hát, tập múa, kể chuyện, cắm trại, đi tham quan, làm báo tường, thi nghi thức đội (đánh trống, kèn, hô khẩu lệnh). Đội trống kèn của liên đội luyện tập để biểu diễn trong lễ khai giảng — một vinh dự với những em được chọn. Các phong trào như Kế hoạch nhỏ, Áo lụa tặng bà, Nghìn việc tốt cũng được tổ chức qua hệ thống đội ở nhiều giai đoạn.

Góc nhìn hôm nay

Khăn quàng đỏ và sinh hoạt đội vẫn là một phần của trường phổ thông Việt Nam. Đồng phục, nghi thức có thay đổi theo thời gian, nhưng lễ kết nạp và chiếc khăn đầu tiên vẫn là cột mốc của trẻ tiểu học. Nếu nhà còn chiếc khăn quàng cũ của bố mẹ, ông bà, cho con xem và kể chuyện ngày được kết nạp — cũng là cách để con hiểu bố mẹ từng là những đứa trẻ hồi hộp y hệt mình. Dạy con thắt khăn cho gọn trước ngày kết nạp là một việc nhỏ mà nhiều đứa trẻ nhớ mãi.