Thập niên 1990 là thời kỳ phim truyền hình nhiều tập nước ngoài "phủ sóng" các gia đình Việt Nam: "Tây du ký" của Trung Quốc, "Oshin" của Nhật Bản, "Người giàu cũng khóc" của Mexico, "Bao Thanh Thiên" của Đài Loan, cùng những bộ phim Việt như "Đất phương Nam" (1997). Mỗi tối đến giờ phim, đường phố vắng hẳn, cả nhà — có khi cả xóm — ngồi trước màn hình, và sáng hôm sau ở chợ, ở cơ quan, ai cũng bàn chuyện tập phim đêm qua.
Những bộ phim "quốc dân" một thời
| Phim | Nước | Vì sao được nhớ |
|---|---|---|
| Tây du ký (1986) | Trung Quốc | Chuyển thể tiểu thuyết Ngô Thừa Ân, được chiếu lại rất nhiều lần, nhất là dịp hè |
| Oshin (1983) | Nhật Bản | Cuộc đời người phụ nữ vượt khó; chữ "ô-sin" về sau thành cách gọi người giúp việc ở Việt Nam |
| Người giàu cũng khóc (1979) | Mexico | Một trong những phim truyền hình Mỹ Latinh đầu tiên gây sốt ở Việt Nam |
| Bao Thanh Thiên (1993) | Đài Loan | Phim về quan xử án Bao Chửng, nhạc phim quen tai |
| Đất phương Nam (1997) | Việt Nam | Chuyển thể "Đất rừng phương Nam" của Đoàn Giỏi, bài hát chủ đề rất nổi tiếng |
Năm sản xuất trong bảng là năm phim ra mắt ở nước sở tại; ở Việt Nam, các phim này được chiếu vào những thời điểm khác nhau, chủ yếu trong thập niên 1990 và được phát lại nhiều lần sau đó.
"Ô-sin": khi tên nhân vật thành một từ tiếng Việt
Bộ phim Nhật "Oshin" kể về cuộc đời cô bé nghèo Oshin bị gửi đi ở đợ từ nhỏ, trải qua bao khó khăn để trưởng thành. Phim rất được khán giả Việt yêu thích. Hình ảnh cô bé đi ở đợ phổ biến tới mức "ô-sin" trở thành từ lóng chỉ người giúp việc gia đình trong tiếng Việt. Đây là ví dụ hiếm hoi một bộ phim nước ngoài để lại dấu ấn ngay trong ngôn ngữ hằng ngày. Ngày nay, nhiều người cho rằng nên dùng từ "người giúp việc" để tôn trọng nghề hơn.
Tây du ký: phim của mọi mùa hè
Bộ "Tây du ký" phiên bản truyền hình năm 1986 của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc được chiếu ở Việt Nam và phát lại gần như mỗi mùa hè suốt nhiều năm, đến mức nhiều thế hệ trẻ em thuộc từng tập. Tôn Ngộ Không, Trư Bát Giới, Sa Tăng, Đường Tăng và tiếng nhạc mở đầu trở thành ký ức chung. Phim cũng khiến nhiều người tìm đọc tiểu thuyết gốc của Ngô Thừa Ân.
Xem phim truyền hình: một nghi thức gia đình
- Ăn cơm sớm để kịp giờ phim.
- Cả nhà ngồi chung, người lớn bình phẩm, trẻ con hỏi han.
- Mất điện đúng giờ phim là cả nhà buồn, sáng mai hỏi hàng xóm kể lại.
- Bàn phim hôm sau: ở chợ, ở trường, ở cơ quan, ai cũng có ý kiến về nhân vật.
- Hát nhạc phim: bài hát chủ đề được trẻ con hát theo, người lớn ngân nga.
Phim Mỹ Latinh với những tình tiết éo le, chia ly, đoàn tụ, tình yêu và gia đình đặc biệt được các bà, các mẹ yêu thích; phim võ hiệp Hồng Kông, Đài Loan thì "chiếm" con trai. Trong một gia đình, chuyện tranh nhau xem phim ở kênh nào cũng là chuyện quen.
Phim truyền hình Việt Nam
Song song với phim nước ngoài, phim truyền hình Việt Nam phát triển dần. "Đất phương Nam" (1997) của Hãng phim truyền hình TP.HCM, chuyển thể từ tiểu thuyết "Đất rừng phương Nam" của Đoàn Giỏi, là một trong những bộ phim truyền hình Việt được nhớ nhất, với bé An đi tìm cha giữa vùng sông nước Nam Bộ và bài hát chủ đề "Đất phương Nam" của nhạc sĩ Lê Quang. Nhiều bộ phim truyền hình khác về đời sống thành thị, nông thôn cũng thu hút khán giả cả nước trong những năm sau đó.
Thời phát lại và thời "cày phim"
Những bộ phim một thời được phát lại nhiều lần trên truyền hình, rồi chuyển sang băng video, đĩa VCD, DVD, và giờ là trên mạng. Người xem hôm nay có thể "cày" trọn một bộ phim trong vài ngày thay vì chờ từng tập mỗi tối. Có tiện lợi, nhưng cũng mất đi cảm giác hồi hộp chờ đợi và niềm vui bàn tán chung của cả cộng đồng.
Góc nhìn hôm nay
Xem lại một tập "Tây du ký" hay "Đất phương Nam" cùng con là cách vui để chia sẻ tuổi thơ. Trẻ có thể thấy kỹ xảo cũ "buồn cười", nhưng câu chuyện vẫn hay. Và khi con hỏi vì sao người ta gọi người giúp việc là "ô-sin", đó là dịp kể về một bộ phim, về cách ngôn ngữ thay đổi, và về sự tôn trọng mọi nghề nghiệp.
Nhạc phim: bài hát cả nước cùng ngân nga
Nhiều bộ phim một thời để lại những bài nhạc phim được hát theo khắp nơi. Nhạc mở đầu "Tây du ký" vang lên là trẻ con chạy về ngồi trước tivi; nhạc phim "Bao Thanh Thiên" được thanh niên ngân nga ngoài quán; bài hát chủ đề "Đất phương Nam" được hát trong các đêm văn nghệ, đám cưới ở miền Nam. Trước thời mạng xã hội, nhạc phim truyền hình là một trong những cách một bài hát trở nên "phủ sóng" toàn quốc nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người giúp việc bị gọi là ô-sin?
Từ "ô-sin" bắt nguồn từ bộ phim Nhật "Oshin" về cô bé đi ở đợ, rất nổi tiếng ở Việt Nam thập niên 1990. Ngày nay nên dùng "người giúp việc" để tôn trọng nghề.
Phim Tây du ký 1986 là của nước nào?
Đó là phim truyền hình của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc, chuyển thể tiểu thuyết của Ngô Thừa Ân, được chiếu lại rất nhiều lần ở Việt Nam.
Phim Đất phương Nam ra đời năm nào?
Phim truyền hình Đất phương Nam ra mắt năm 1997, chuyển thể từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi.
Người giàu cũng khóc là phim gì?
Người giàu cũng khóc là phim truyền hình Mexico sản xuất năm 1979, một trong những phim Mỹ Latinh đầu tiên gây sốt ở Việt Nam.
Bài hát Đất phương Nam của ai?
Bài hát chủ đề phim Đất phương Nam do nhạc sĩ Lê Quang sáng tác, rất quen thuộc với khán giả nhiều thế hệ.