Rạp chiếu phim ngày cũ là những toà nhà với một phòng chiếu lớn, ghế gỗ hoặc ghế nệm, quạt trần, phòng máy trên cao với ô cửa nhỏ, và quầy bán vé có người "phe vé" đứng quanh khi phim hay. Ở Hà Nội có những rạp như Tháng Tám, Fansland, Kim Đồng, Đại Nam; ở Sài Gòn có Rex, Eden, Đại Nam, Lido. Mua được tấm vé xem một bộ phim mới là một sự kiện, nhất là trong những năm tivi còn hiếm.
Những rạp chiếu phim một thời
| Thành phố | Rạp được nhiều người nhớ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hà Nội | Tháng Tám, Fansland, Kim Đồng, Đại Nam, Dân Chủ, Bắc Đô | Nhiều rạp xây từ thời Pháp thuộc, đổi tên sau 1954 |
| Sài Gòn – TP.HCM | Rex, Eden, Đại Nam, Lido, Văn Hoa, Casino | Rạp lớn ở trung tâm, nhiều rạp đã đóng cửa hoặc đổi công năng |
| Các tỉnh | Rạp trung tâm tỉnh, rạp huyện | Nhiều rạp xuống cấp, bỏ hoang từ thập niên 2000 |
Nhiều rạp cũ nay đã thay đổi: có rạp được cải tạo thành cụm rạp hiện đại, có rạp đóng cửa, có rạp chuyển thành cửa hàng, nhà hát. Tên tuổi của chúng vẫn còn trong ký ức của người xem nhiều thế hệ.
Mua vé và "phe vé"
Thời bao cấp, vé xem phim không đắt nhưng khó mua khi có phim hay. Người ta xếp hàng ở quầy vé từ sớm, có khi cơ quan phân phối vé cho cán bộ, công nhân. Khi phim "hot", xuất hiện những người "phe vé" mua vé sớm rồi bán lại với giá cao hơn ngay cửa rạp. Tấm vé giấy nhỏ in số ghế, giờ chiếu, xé đôi khi vào cửa. Nhiều người giữ những tấm vé xem phim đầu tiên với người yêu trong ví nhiều năm.
Bên trong rạp chiếu
- Ghế: ghế gỗ gập, ghế sắt bọc nệm; hàng ghế đầu sát màn phải ngửa cổ xem.
- Quạt trần, quạt tường: rạp nóng, khán giả tự mang quạt giấy.
- Phòng máy: ô cửa nhỏ trên cao, tia sáng chiếu qua làn khói thuốc lá, bụi.
- Đứt phim: phim nhựa hay bị đứt, màn hình trắng xoá, cả rạp huýt sáo, chờ người chiếu nối phim.
- Người soát vé: cầm đèn pin dẫn khách tới đúng ghế khi phim đã chiếu.
Phim gì được chiếu
Ở miền Bắc thập niên 1960–1980, rạp chiếu phim Việt Nam, phim Liên Xô, Đông Âu, Trung Quốc, Triều Tiên, Cuba, cùng một số phim Ấn Độ, phim Pháp, Ý được chọn lọc. Từ cuối thập niên 1980, phim Hồng Kông, phim Mỹ, phim Ấn Độ ca múa nhạc trở nên rất đông khách. Ở miền Nam trước 1975, rạp chiếu nhiều phim Mỹ, Pháp, Hồng Kông, Ấn Độ và phim Việt do các hãng phim tư nhân sản xuất.
Phim Ấn Độ đặc biệt được nhớ với những đoạn hát múa dài, những câu chuyện tình cảm gia đình khiến cả rạp khóc. Nhiều người kể đã xem một phim Ấn Độ nhiều lần ở rạp.
Đi xem phim như một cuộc hẹn
Đi xem phim là cuộc hẹn hò kinh điển của các cặp đôi thời trước: đạp xe tới rạp, mua gói bỏng, ngồi hàng ghế cuối. Với học sinh, sinh viên, xem phim là phần thưởng sau kỳ thi. Với gia đình, xem phim dịp Tết là truyền thống ở nhiều nhà thành phố. Rạp chiếu phim ngày Tết luôn đông nghẹt.
Khi rạp vắng khách
Từ cuối thập niên 1990, đầu video, rồi đầu đĩa VCD, DVD và truyền hình cáp khiến khán giả ở nhà xem phim. Nhiều rạp cũ vắng khách, xuống cấp, đóng cửa. Từ những năm 2000, các cụm rạp hiện đại trong trung tâm thương mại mở ra, kéo khán giả trẻ quay lại rạp, nhưng với trải nghiệm khác hẳn: ghế êm, âm thanh vòm, bỏng ngô bơ.
Góc nhìn hôm nay
Một số rạp cũ vẫn còn hoạt động hoặc được giữ lại kiến trúc, như rạp Tháng Tám ở Hà Nội. Đi qua những toà nhà ấy, có thể dừng lại nhìn mặt tiền cũ và hỏi ông bà: bộ phim đầu tiên ông bà xem ở rạp là phim gì, đi với ai? Câu trả lời thường đi kèm một nụ cười rất riêng — vì nhiều câu chuyện tình bắt đầu từ chính hàng ghế cuối của những rạp chiếu phim ấy.
Tấm áp phích vẽ tay trước cửa rạp
Trước khi có máy in khổ lớn, áp phích phim ở nhiều rạp được hoạ sĩ vẽ tay trên những tấm pa nô lớn treo trước mặt tiền. Mỗi khi có phim mới, hoạ sĩ của rạp hoặc của công ty phát hành phim dựa vào ảnh tư liệu để vẽ lại khuôn mặt diễn viên, cảnh phim, tên phim bằng sơn. Những tấm pa nô màu sắc rực rỡ ấy là "quảng cáo" đầu tiên mà người đi đường nhìn thấy, và cũng là nơi nhiều hoạ sĩ trẻ học nghề. Đến nay, tranh áp phích phim vẽ tay đã trở thành một mảng sưu tầm được nhiều người quan tâm, như một dấu vết của nghệ thuật đường phố thời trước.
Đứng trước cửa rạp ngắm pa nô, đoán xem phim hay hay dở, rồi quyết định có mua vé không — đó là thói quen của nhiều người đi dạo phố buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Rạp chiếu phim cũ nổi tiếng ở Hà Nội là rạp nào?
Những rạp được nhiều người nhớ là Tháng Tám, Fansland, Kim Đồng, Đại Nam, Dân Chủ, Bắc Đô. Một số rạp đã đóng cửa hoặc đổi công năng.
Phe vé là gì?
Phe vé là những người mua vé xem phim, xem bóng đá sớm rồi bán lại với giá cao hơn ở cửa rạp khi chương trình đông khách.
Vì sao xem phim ở rạp ngày xưa hay bị đứt phim?
Phim nhựa chiếu nhiều lần dễ bị mòn, rách, đứt. Khi đứt, người chiếu phải dừng máy, nối phim bằng keo rồi chiếu tiếp.
Phim Ấn Độ được ưa chuộng ở Việt Nam khi nào?
Phim Ấn Độ với những đoạn ca múa và câu chuyện tình cảm gia đình rất được ưa chuộng ở các rạp Việt Nam, nhất là từ cuối thập niên 1970 tới thập niên 1990.
Vì sao nhiều rạp cũ đóng cửa?
Từ cuối thập niên 1990, đầu video, đầu đĩa và truyền hình khiến khán giả xem phim ở nhà, rạp cũ vắng khách, xuống cấp và nhiều nơi phải đóng cửa.