Tiệm cho thuê truyện là những cửa hàng nhỏ, thường là gian trước của một ngôi nhà, xếp kín truyện tranh, truyện chưởng, tiểu thuyết trên kệ, cho thuê theo cuốn với giá rất rẻ. Thập niên 1990 và đầu những năm 2000, tiệm thuê truyện là "thiên đường" của học sinh: Doraemon, Thám tử lừng danh Conan, Bảy viên ngọc rồng, Thần đồng đất Việt, truyện cổ tích, truyện Kim Dung. Cùng với các hiệu sách cũ, tiệm thuê truyện là nơi cả một thế hệ hình thành thói quen đọc.
Tiệm thuê truyện vận hành thế nào
- Khách chọn truyện trên kệ, có khi trong cuốn sổ danh mục chủ tiệm tự ghi.
- Chủ tiệm ghi tên khách, tên truyện, ngày thuê vào sổ; một số tiệm yêu cầu đặt cọc hoặc giữ thẻ học sinh.
- Khách mang truyện về đọc, hoặc ngồi đọc ngay tại tiệm trên ghế nhựa thấp.
- Trả truyện đúng hạn, trả tiền thuê theo số cuốn, số ngày.
- Truyện mất, rách, ướt phải đền.
Truyện cho thuê thường được bọc bìa nilon, dán băng dính gáy, đóng dấu tên tiệm. Những cuốn được thuê nhiều nhất mòn gáy, quăn mép, có khi rời trang và được dán lại nhiều lần.
Những bộ truyện của một thế hệ
| Bộ truyện | Ghi chú |
|---|---|
| Doraemon (Fujiko F. Fujio) | Nhà xuất bản Kim Đồng phát hành từ năm 1992 với tên ban đầu là "Đôrêmon", sau đó được phát hành có bản quyền từ năm 1996 |
| Thám tử lừng danh Conan (Gosho Aoyama) | Phổ biến từ cuối thập niên 1990 |
| Bảy viên ngọc rồng (Akira Toriyama) | Rất được yêu thích thập niên 1990 |
| Thần đồng đất Việt | Truyện tranh Việt Nam, ra mắt năm 2002, nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo |
| Truyện kiếm hiệp Kim Dung, Cổ Long | Học sinh lớn, sinh viên thuê đọc trọn bộ |
| Truyện cổ tích, truyện tranh thiếu nhi trong nước | Cho các em nhỏ |
Đọc truyện lén và những chuyện vui
- Giấu truyện trong sách giáo khoa để đọc trong giờ học, bị cô tịch thu.
- Gom tiền ăn sáng để thuê truyện.
- Cả nhóm bạn thuê chung một tập, chuyền tay nhau đọc trong ngày.
- Chờ tiệm có tập mới, hỏi chủ tiệm mỗi ngày "có tập mới chưa ạ".
- Đọc truyện dưới chăn bằng đèn pin khi bố mẹ đã tắt đèn.
Nhiều phụ huynh thời ấy lo con "nghiện truyện tranh", ảnh hưởng học tập. Nhưng cũng nhiều người lớn hôm nay nói rằng thói quen đọc của họ bắt đầu từ chính những cuốn truyện thuê ấy.
Hiệu sách cũ: kho báu của người mê đọc
Song song với tiệm thuê truyện là những hiệu sách cũ, sạp sách cũ ven đường. Ở Hà Nội, khu phố Đinh Lễ, Nguyễn Xí, chợ sách cũ, những sạp sách dọc các phố quanh hồ là nơi người ta tìm sách cũ, sách hiếm. Ở TP.HCM, đường Trần Huy Liệu và nhiều sạp sách cũ ở các quận trung tâm từng là điểm hẹn của dân đọc sách. Sách cũ rẻ hơn sách mới nhiều, và có những cuốn đã tuyệt bản chỉ còn tìm được ở đây.
Lục sách cũ là một thú vui riêng: tìm thấy dòng chữ ký tặng, tấm ảnh cũ, lá ép khô kẹp trong trang sách của một chủ nhân trước — mỗi cuốn sách cũ mang một câu chuyện ngoài nội dung của nó.
Khi tiệm thuê truyện thưa dần
Từ khoảng những năm 2010, internet, truyện tranh đọc trên mạng, điện thoại thông minh khiến tiệm thuê truyện vắng khách, nhiều tiệm đóng cửa. Nhưng truyện tranh giấy vẫn được xuất bản, các phiên bản đặc biệt, bìa cứng của Doraemon, Conan bán rất chạy cho chính những người lớn từng thuê truyện ngày xưa. Các hội sách, phố sách (như Phố sách Hà Nội ở Đinh Lễ, Đường sách TP.HCM ở Nguyễn Văn Bình) trở thành điểm đến của cả gia đình.
Góc nhìn hôm nay
Dẫn con đi phố sách, cho con tự chọn một cuốn truyện, kể cho con chuyện bố mẹ từng gom tiền ăn sáng để thuê Doraemon — đó là cách truyền thói quen đọc nhẹ nhàng mà hiệu quả. Và nếu nhà còn những cuốn truyện cũ mòn gáy, đừng vội bỏ: có thể chúng là những cuốn sách đầu tiên con mình cầm lên đọc với cảm giác "đây là truyện của bố mẹ hồi bé".
Trước truyện tranh Nhật: sách thiếu nhi của những thập niên trước
Trước khi truyện tranh Nhật tràn vào, trẻ em Việt Nam đọc những cuốn sách thiếu nhi in giấy mỏng của các nhà xuất bản trong nước, truyện cổ tích Việt Nam, truyện dịch từ tiếng Nga như những tập truyện cổ tích dân gian Nga, truyện của các nhà văn Liên Xô viết cho thiếu nhi. Những cuốn sách nhỏ, hình minh hoạ đen trắng hoặc in màu đơn giản ấy được đọc đi đọc lại tới rách bìa. Nhà xuất bản Kim Đồng (thành lập năm 1957) gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ qua những bộ truyện cổ tích, truyện lịch sử, truyện tranh trong nước. Với người lớn tuổi, tiệm thuê truyện không phải lúc nào cũng có — họ đọc ở thư viện trường, thư viện xã, hay mượn của bạn cùng lớp.
Câu hỏi thường gặp
Doraemon được xuất bản ở Việt Nam năm nào?
Nhà xuất bản Kim Đồng phát hành truyện Doraemon từ năm 1992, ban đầu với tên "Đôrêmon", sau đó phát hành có bản quyền từ năm 1996.
Thần đồng đất Việt ra mắt khi nào?
Thần đồng đất Việt là bộ truyện tranh Việt Nam ra mắt năm 2002, với các nhân vật Tí, Sửu, Dần, Mẹo, rất được học sinh yêu thích.
Tiệm cho thuê truyện hoạt động thế nào?
Khách chọn truyện, chủ tiệm ghi sổ tên khách và truyện, khách mang về hoặc đọc tại chỗ và trả tiền theo số cuốn, số ngày; mất, rách phải đền.
Mua sách cũ ở Hà Nội ở đâu?
Có thể tìm ở khu phố sách Đinh Lễ, các sạp sách cũ quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm và các chợ sách cũ, nhóm sách cũ trên mạng.
Đường sách TP.HCM ở đâu?
Đường sách TP.HCM nằm trên đường Nguyễn Văn Bình, gần Nhà thờ Đức Bà và Bưu điện Trung tâm, là điểm đến quen của người yêu sách.